Kæruleið til yfirskattanefndar

Sætti menn sig ekki við niðurstöðu í úrskurði skattstjóra eða ríkisskattstjóra um skattákvörðun eða skattstofna má skjóta honum til yfirskattanefndar. Um yfirskattanefnd gilda lög nr. 30/1992, ásamt breytingalögum nr. 96/1998. Kærufrestur skattaðila til yfirskattanefndar er þrír mánuðir frá póstlagningu úrskurðar skattstjóra eða ríkisskattstjóra. Kæra þarf að vera skrifleg og með henni skal fylgja frumrit eða endurrit kærðs úrskurðar. Enn fremur skal koma fram í kærunni hvaða atriði í úrskurðinum sæta kæru og rökstuðningur fyrir kröfum. Kærunni þurfa að fylgja gögn sem ætluð eru til stuðnings kærunni. Kæra til yfirskattanefndar frestar almennt ekki réttaráhrifum ákvörðunar. Yfirskattanefnd skal hafa lagt efnisúrskurð á allar kærur sex mánuðum eftir að henni berst umsögn og kröfugerð ríkisskattstjóra um ágreiningsefnið fyrir hönd ríkisins. Úrskurður nefndarinnar er lokaniðurstaða máls hjá skattyfirvöldum. Úrskurði nefndarinnar er eftir atvikum hægt að bera undir dómstóla.

Almennar málskotsreglur stjórnsýslulaga

Einungis ákvarðanir skattstjóra til ákvörðunar skatta og skattstofna verða kærðar. Aðrar stjórnsýsluákvarðanir skattstjóra sæta venjulegri kærumeðferð skv. Vll. kafla stjórnsýslulaga nr. 37 /1993.

Samkvæmt stjórnsýslulögum er heimilt að kæra stjórnsýsluákvörðun til æðra stjórnvalds til þess að fella hana úr gildi eða fá henni breytt. Slík kæra skal borin fram innan þriggja mánaða frá því að aðila máls var tilkynnt um stjórnsýsluákvörðun, nema lög mæli á annan veg. Stjórnsýslukæra frestar ekki réttaráhrifum kærðrar ákvörðunar, nema æðra stjórnvald telji aðstæður mæla með því eða lög mæli fyrir á annan veg.

Ef ákvarðanir sæta ekki kærumeðferð til yfirskattanefndar, þá getur verið heimilt að kæra ákvörðun til æðra stjórnvalds, sbr. 26. gr. stjórnsýslulaga. Þannig væri hægt að kæra úrskurð skattstjóra, sem ekki sætir kærumeðferð hjá yfirskattanefnd, til ríkisskattstjóra. Á sama hátt væri þá hægt að kæra úrskurð ríkisskattstjóra, sem ekki sætir kærumeðferð til yfirskattanefndar, til fjármálaráðuneytisins. Almennum málsmeðferðarreglum, svo sem andmælareglunni, rannsóknarreglunni o.s.frv., verður ekki lýst hér en um þær vísast til stjórnsýslulaga nr. 37 /1993 og rita sem um efnið fjalla. Þess skal þó getið að þessar reglur stjórnsýsluréttarins eiga að sjálfsögðu við um málsmeðferð skattyfirvalda og hefur reynt á þær í fjölmörgum málum fyrir yfirskattanefnd.

Almennt dómsmál

Ágreining um skattskyldu og skatthæð (skattstofn) má bera undir dómstóla. Dómstólar taka þá ákvörðun um skattskyldu og skattstofn aðila. Úrskurðir yfirskattanefndar um skattfjárhæðir eru fullnaðarúrskurðir, sem ekki verða undir dómstóla bornir.

Í lögum nr. 50/1988, um virðisaukaskatt, gilda sérreglur er takmarka rétt aðila til að leita álits dómstóla varðandi ágreining hans við skattyfirvöld. Sett er fram það skilyrði að áður en hægt er að bera ágreining um skattskyldu og skatthæð (skattstofn) undir dómstóla, þá þurfi yfirskattanefnd að hafa úrskurðað um álitaefnið, sbr. 2. máls. 5. mgr. 29. gr. Höfða þarf dómsmál innan sex mánaða frá því að yfirskattanefnd úrskurðar í málinu. Eftir það tímamark verður málum ekki skotið til dómstóla er varða skattskyldu og skattstofn í virðisaukaskatti. Úrskurðir yfirskattanefndar um skattfjárhæðir eru fullnaðarúrskurðir, sem ekki verða undir dómstóla bornir.

Þá geta aðilar máls borið önnur ágreiningsefni sín við skattyfirvöld fyrir dómstóla, enda hafi kæruleiðir innan stjórnsýslunnar verið tæmdar, sbr. almennar reglur stjórnsýslulaga.

Eins og að framan er rakið, þá er aðgangur skattaðila að dómstólum landsins vegna ágreinings við skattyfirvöld takmarkaður umfram það sem almennt gerist.

Leiðréttingarbeiðni

Ríkisskattstjóri hefur heimild til að endurákvarða skatt ef hann telur ástæðu til að breyta ályktun skattstjóra. Það getur hann gert bæði samkvæmt beiðni frá gjaldanda og af sjálfsdáðum, sbr. 3. mgr. 101. gr. laga nr. 75/1981. Þessi heimild er m.a. leið fyrir gjaldanda til að fá leiðréttingu á ákvörðun skattstjóra ef hann hefur af einhverjum ástæðum ekki getað kært á réttum tíma til skattstjóra eða yfirskattanefndar. Endurákvörðun ríkisskattstjóra er kæranleg innan þriggja mánaða til yfirskattanefndar.

Synji ríkisskattstjóri beiðni gjaldanda um endurupptöku þá er sá synjunarúrskurður hans ekki kæranlegur til yfirskattanefndar. Samkvæmt 3. mgr. 101. gr. laga nr. 75/1981 getur ríkisskattstjóri falið skattstjóra að taka mál upp að nýju þó kærufrestur til þeirra sé liðinn.

Umboðsmaður Alþingis

Í lögum um umboðsmann Alþingis nr. 85/1997 kemur fram heimild umboðsmanns Alþingis til skoðunar á meðferð mála einstakra aðila hjá skattyfirvöldum. Aðilar geta óskað eftir þessu við umboðsmann Alþingis. Hlutverk umboðsmanns er að hafa í umboði Alþingis eftirlit með stjórnsýslu ríkis og sveitarfélaga á þann hátt sem nánar greinir í lögum nr. 85/1997 og tryggja rétt borgaranna gagnvart stjórnvöldum landsins. Skal hann gæta þess að jafnræði sé í heiðri haft í stjórnsýslunni og að stjórnsýsla fari að öðru leyti fram í samræmi við lög og góða stjórnsýsluhætti. Umboðsmaður getur tekið mál til meðferðar eftir kvörtun eða að sjálfs sín frumkvæði. Kvörtun getur hver sá borið fram við umboðsmann sem telur stjórnvald hafa beitt sig rangindum. Kvörtun til umboðsmanns skal vera skrifleg og skal þar greint nafn og heimilisfang þess er kvartar. Öll tiltæk sönnunargögn um málsatvik skulu og fylgja kvörtun. Kvörtun skal bera fram innan árs frá því er stjórnsýslugerningur sá, er um ræðir, var til lykta leiddur. Ef skjóta má máli til æðra stjórnvalds er ekki unnt að kvarta til umboðsmanns fyrr en æðra stjórnvald hefur fellt úrskurð sinn í málinu. Ársfresturinn hefst þá frá þeim tíma.