Ferill skattamála / ágreiningsmál

Til glöggvunar er sett fram eftirfarandi yfirlit yfir hugsanlegan gang máls hjá skattstjóra samkvæmt málsmeðferðarreglum skattalaga og er þá miðað við að gjaldandi svari bréfum og kæri málið áfram. Sömu reglur gilda um málsmeðferð hjá ríkisskattstjóra og hjá skattstjóra.

Upphaf máls getur verið með tvennum hætti, eftir því hvort skattstjóri eða gjaldandi hefja málið.

1. Innsent erindi eða kæra á áður ákvörðuðum skatti. Gjaldandi sendir inn beiðni um endurákvörðun/leiðréttingu á skattskilum sínum (erindi). Þegar gjaldandi fer sjálfur fram á breytingu á fyrri ákvörðunum skattstjóra þá geta mál þurft minni vinnslu á skattstjórastigi. Það sama gildir ef um er að ræða kæru eða önnur gögn sem tekin eru sem kæra á áður ákvörðuðum skatti. Ef mál hefst með þessum hætti er skattstjóra oftast heimilt að endurákvarða strax í kjölfarið.
2. Innköllun gagna/fyrirspurn. Þegar skattstjóri hefur frumkvæði á máli svo sem við skoðun framtalsgagna aðila þá eru gerðar mun strangari formkröfur. Upphafsskref skattstjóra getur þá falist í því að senda innköllun á ákveðnum gögnum eða fyrirspurn til aðila máls. Innköllun gagna getur átt sér stað eftir að fyrirspurn hefur verið send af stað, samhliða henni eða síðar.

Fyrirspurn

Gjaldanda er sent eitt eða fleiri bréf, þar sem beðið er um upplýsingar varðandi eitthvað tengt skattskilum hans eða beiðni hans um endurupptöku. Komi í ljós annmarkar á framlögðum framtalsgögnum eða skattstjóri telji frekari skýringa þörf á einhverju atriði skal hann skriflega skora á aðila að bæta úr því innan tiltekins tíma og láta í té skriflegar skýringar og þau gögn sem skattstjóri telur þörf á að fá. Sá frestur sem skattstjóri veitir fer eftir umfangi fyrirspurnarinnar. Í sumum tilvikum getur verið eðlilegt fyrir skattstjóra að senda fyrirspurn og fyrirhugun í sama bréfi eða jafnvel að ekki sé nauðsynlegt að senda fyrirspurn.

Fyrirhugun (boðun)

Gjaldanda er send tilkynning um fyrirhugaðar breytingar skattstjóra og honum gefinn kostur á að tjá sig um þær innan ákveðinna tímamarka. Skattstjóri skal tilkynna aðila skriflega um fyrirhugaðar breytingar og af hvaða ástæðum þær eru gerðar til að aðili geti tjáð sig skriflega um efni máls og lagt fram viðbótargögn (andmælaréttur). Tekið er fram að við endurákvörðun skal skattstjóri þó veita aðila a.m.k. 15 daga frest frá póstlagningu tilkynningar um fyrirhugaðar breytingar.

Úrskurður/endurákvörðun skattstjóra

Úrskurður eða endurákvörðun er send gjaldanda í ábyrgðarbréfi. Skattstjóra er heimilt að ákvarða eða endurákvarða aðila skatt, svo sem ef framtalsgögn, önnur gögn eða skýringar eru ekki fullnægjandi. Áður en það er gert getur skattstjóra verið rétt að senda skattaðila fyrirspurn (skýringa eða gagna óskað) og/eða tilkynningu um fyrirhugaðar breytingar á áður ákvörðuðum skatti. Skattstjóri getur áætlað skatt við ákvörðun eða endurákvörðun. Hann skal áætla ríflega skatt ef tilskildum framtalsgögnum er ekki skilað eða framtalsgögnum eða upplýsingum er ábótavant. Áætlun skal vera svo rífleg að eigi sé hætt við að skattfjárhæð sé áætluð lægri en hún er í raun og veru. Skattstjóri skal tilkynna innheimtumanni og skattgreiðanda um áætlanir og leiðréttingar sem gerðar hafa verið. Með breytingarlögum nr. 149/1996 var m.a. fellt niður kærustig hjá skattstjóra og ríkisskattstjóra.

Skattstjóri skal að jafnaði innan tveggja mánaða frá lokum þess frests, sem skattstjóri hefur veitt aðila til að tjá sig um fyrirhugaðar breytingar, kveða upp rökstuddan úrskurð um endurákvörðun og tilkynna hann í ábyrgðarbréfi. Tilkynning um skattbreytingu skal send viðkomandi innheimtumanni ríkissjóðs við uppkvaðningu úrskurðar. Úrskurði skattstjóra má skjóta til yfirskattanefndar innan þriggja mánaða.

Leiðréttingarbeiðni

Ríkisskattstjóri hefur heimild til að endurákvarða skatt ef hann telur ástæðu til að breyta ályktun skattstjóra. Það getur hann gert bæði samkvæmt beiðni frá gjaldanda og af sjálfsdáðum, sbr. 3. mgr. 101. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt. Þessi heimild er m.a. leið fyrir gjaldanda til að fá leiðréttingu á ákvörðun skattstjóra ef hann hefur af einhverjum ástæðum ekki getað kært á réttum tíma til skattstjóra eða yfirskattanefndar. Endurákvörðun ríkisskattstjóra er kæranleg innan þriggja mánaða til yfirskattanefndar.

Synji ríkisskattstjóri beiðni gjaldanda um endurupptöku þá er sá synjunarúrskurður hans ekki kæranlegur til yfirskattanefndar. Samkvæmt 3. mgr. 101. gr. laga nr. 90/2003 getur ríkisskattstjóri falið skattstjóra að taka mál upp að nýju þó kærufrestur til þeirra sé liðinn.

Kæruleiðir / frestir / leiðréttingar

Kæruleið til yfirskattanefndar

Sætti menn sig ekki við niðurstöðu í úrskurði skattstjóra eða ríkisskattstjóra um skattákvörðun eða skattstofna má skjóta honum til yfirskattanefndar. Um yfirskattanefnd gilda lög nr. 30/1992, ásamt breytingalögum nr. 96/1998. Kærufrestur skattaðila til yfirskattanefndar er þrír mánuðir frá póstlagningu úrskurðar skattstjóra eða ríkisskattstjóra. Kæra þarf að vera skrifleg og með henni skal fylgja frumrit eða endurrit kærðs úrskurðar. Enn fremur skal koma fram í kærunni hvaða atriði í úrskurðinum sæta kæru og rökstuðningur fyrir kröfum. Kærunni þurfa að fylgja gögn sem ætluð eru til stuðnings kærunni. Kæra til yfirskattanefndar frestar almennt ekki réttaráhrifum ákvörðunar. Yfirskattanefnd skal hafa lagt efnisúrskurð á allar kærur sex mánuðum eftir að henni berst umsögn og kröfugerð ríkisskattstjóra um ágreiningsefnið fyrir hönd ríkisins. Úrskurður nefndarinnar er lokaniðurstaða máls hjá skattyfirvöldum. Úrskurði nefndarinnar er eftir atvikum hægt að bera undir dómstóla.

Almennar málskotsreglur stjórnsýslulaga

Einungis ákvarðanir skattstjóra til ákvörðunar skatta og skattstofna verða kærðar. Aðrar stjórnsýsluákvarðanir skattstjóra sæta venjulegri kærumeðferð skv. Vll. kafla stjórnsýslulaga nr. 37/1993.

Samkvæmt stjórnsýslulögum er heimilt að kæra stjórnsýsluákvörðun til æðra stjórnvalds til þess að fella hana úr gildi eða fá henni breytt. Slík kæra skal borin fram innan þriggja mánaða frá því að aðila máls var tilkynnt um stjórnsýsluákvörðun, nema lög mæli á annan veg. Stjórnsýslukæra frestar ekki réttaráhrifum kærðrar ákvörðunar, nema æðra stjórnvald telji aðstæður mæla með því eða lög mæli fyrir á annan veg.

Ef ákvarðanir sæta ekki kærumeðferð til yfirskattanefndar, þá getur verið heimilt að kæra ákvörðun til æðra stjórnvalds, sbr. 26. gr. stjórnsýslulaga. Þannig væri hægt að kæra úrskurð skattstjóra, sem ekki sætir kærumeðferð hjá yfirskattanefnd, til ríkisskattstjóra. Á sama hátt væri þá hægt að kæra úrskurð ríkisskattstjóra, sem ekki sætir kærumeðferð til yfirskattanefndar, til fjármálaráðuneytisins. Almennum málsmeðferðarreglum, svo sem andmælareglunni, rannsóknarreglunni o.s.frv., verður ekki lýst hér en um þær vísast til stjórnsýslulaga nr. 37/1993 og rita sem um efnið fjalla. Þess skal þó getið að þessar reglur stjórnsýsluréttarins eiga að sjálfsögðu við um málsmeðferð skattyfirvalda og hefur reynt á þær í fjölmörgum málum fyrir yfirskattanefnd.

Almennt dómsmál

Ágreining um skattskyldu og skatthæð (skattstofn) má bera undir dómstóla. Dómstólar taka þá ákvörðun um skattskyldu og skattstofn aðila. Úrskurðir yfirskattanefndar um skattfjárhæðir eru fullnaðarúrskurðir, sem ekki verða undir dómstóla bornir.

Í lögum nr. 50/1988, um virðisaukaskatt, gilda sérreglur er takmarka rétt aðila til að leita álits dómstóla varðandi ágreining hans við skattyfirvöld. Sett er fram það skilyrði að áður en hægt er að bera ágreining um skattskyldu og skatthæð (skattstofn) undir dómstóla, þá þurfi yfirskattanefnd að hafa úrskurðað um álitaefnið, sbr. 2. málsl. 5. mgr. 29. gr. Höfða þarf dómsmál innan sex mánaða frá því að yfirskattanefnd úrskurðar í málinu. Eftir það tímamark verður málum ekki skotið til dómstóla er varða skattskyldu og skattstofn í virðisaukaskatti. Úrskurðir yfirskattanefndar um skattfjárhæðir eru fullnaðarúrskurðir, sem ekki verða undir dómstóla bornir.

Þá geta aðilar máls borið önnur ágreiningsefni sín við skattyfirvöld fyrir dómstóla, enda hafi kæruleiðir innan stjórnsýslunnar verið tæmdar, sbr. almennar reglur stjórnsýslulaga.

Eins og að framan er rakið, þá er aðgangur skattaðila að dómstólum landsins vegna ágreinings við skattyfirvöld takmarkaður umfram það sem almennt gerist.

Leiðréttingarbeiðni

Ríkisskattstjóri hefur heimild til að endurákvarða skatt ef hann telur ástæðu til að breyta ályktun skattstjóra. Það getur hann gert bæði samkvæmt beiðni frá gjaldanda og af sjálfsdáðum, sbr. 3. mgr. 101. gr. laga nr. 90/2003. Þessi heimild er m.a. leið fyrir gjaldanda til að fá leiðréttingu á ákvörðun skattstjóra ef hann hefur af einhverjum ástæðum ekki getað kært á réttum tíma til skattstjóra eða yfirskattanefndar. Endurákvörðun ríkisskattstjóra er kæranleg innan þriggja mánaða til yfirskattanefndar.

Synji ríkisskattstjóri beiðni gjaldanda um endurupptöku þá er sá synjunarúrskurður hans ekki kæranlegur til yfirskattanefndar. Samkvæmt 3. mgr. 101. gr. laga nr. 90/2003 getur ríkisskattstjóri falið skattstjóra að taka mál upp að nýju þó kærufrestur til þeirra sé liðinn.

Umboðsmaður Alþingis

Í lögum um umboðsmann Alþingis nr. 85/1997 kemur fram heimild umboðsmanns Alþingis til skoðunar á meðferð mála einstakra aðila hjá skattyfirvöldum. Aðilar geta óskað eftir þessu við umboðsmann Alþingis. Hlutverk umboðsmanns er að hafa í umboði Alþingis eftirlit með stjórnsýslu ríkis og sveitarfélaga á þann hátt sem nánar greinir í lögum nr. 85/1997 og tryggja rétt borgaranna gagnvart stjórnvöldum landsins. Skal hann gæta þess að jafnræði sé í heiðri haft í stjórnsýslunni og að stjórnsýsla fari að öðru leyti fram í samræmi við lög og góða stjórnsýsluhætti. Umboðsmaður getur tekið mál til meðferðar eftir kvörtun eða að sjálfs sín frumkvæði. Kvörtun getur hver sá borið fram við umboðsmann sem telur stjórnvald hafa beitt sig rangindum. Kvörtun til umboðsmanns skal vera skrifleg og skal þar greint nafn og heimilisfang þess er kvartar. Öll tiltæk sönnunargögn um málsatvik skulu og fylgja kvörtun. Kvörtun skal bera fram innan árs frá því er stjórnsýslugerningur sá, er um ræðir, var til lykta leiddur. Ef skjóta má máli til æðra stjórnvalds er ekki unnt að kvarta til umboðsmanns fyrr en æðra stjórnvald hefur fellt úrskurð sinn í málinu. Ársfresturinn hefst þá frá þeim tíma.

Endurupptaka

Berist skattstjóra ný gögn frá skattaðila í mál eftir að úrskurður skattstjóra hefur verið kveðinn upp þá á skattaðili rétt á að mál hans verði tekið upp að nýju samkvæmt 24. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993, enda varði þessi nýju gögn eða nýju upplýsingar atriði sem ákvörðun byggðist á. Hafi skattaðili snúið sér til skattstjóra innan kærufrests með ný gögn eftir að skattstjóri hefur úrskurðað í máli hans þá skal skattstjóri taka málið sjálfur til úrlausnar en ekki framsenda það til yfirskattanefndar. Sömu sjónarmið eiga við um endurupptöku mála hjá ríkisskattstjóra.

Í úrskurðum yfirskattanefndar hefur komið fram að nefndin telur skattstjóra bundinn af ákvæðum 24. gr. stjórnsýslulaga, þar sem aðila máls er veittur réttur til þess að fá mál sitt endurupptekið eftir að ákvörðun stjórnvalds liggur fyrir, að tilteknum skilyrðum uppfylltum. Skattstjóri verður því að taka afstöðu til beiðni um endurupptöku sem til hans er beint og byggist ákvörðun hans varðandi slíka beiðni á þeim gögnum eða upplýsingum er fram koma frá skattaðila. Til þess að fallist verði á beiðni um endurupptöku þurfa að koma fram ný gögn eða nýjar upplýsingar varðandi atriði sem ákvörðun byggðist á en ekki varðandi atvik sem mjög litla þýðingu höfðu við úrlausn máls. Þá geta breytt atvik valdið því að rétt sé að endurupptaka mál.

Þegar endurupptöku máls er krafist hjá skattstjóra í kærufresti til yfirskattanefndar rofnar kærufrestur. Hafni skattstjóri endurupptöku máls heldur kærufrestur áfram að líða að nýju frá þeim tíma er sú ákvörðun var tekin og tilkynnt aðila, sbr. 4. mgr. 27. gr. stjórnsýslulaga. Í þeim tilvikum sem kærufrestur til yfirskattanefndar er liðinn þegar endurupptökubeiðni berst skattstjóra er synjun hans á endurupptöku samt sem áður kæranleg til yfirskattanefndar. Nefndin tæki þá aðeins afstöðu til þess hvort synjunin hafi verið réttmæt.

Skattaðili þarf að snúa sér til skattstjóra innan árs frá því að ákvörðun var tekin hafi hann hug á því að fá mál sitt endurupptekið, sbr. 2. mgr. 24. gr. laganna. Í niðurlagi greinarinnar kemur þó fram að mál geti verið endurupptekið eftir að ársfresturinn er liðinn mæli veigamiklar ástæður með því. Mál verður ekki endurupptekið ef það hefur verið kært til yfirskattanefndar áður en beiðni um endurupptöku hefur komið fram. Ef óskað er eftir endurupptöku áður en mál er kært til yfirskattanefndar bæri nefndinni að vísa málinu frá af þeim sökum. Þegar skattstjóri hefur tekið nýja ákvörðun í máli væri skattaðila heimilt að kæra þá ákvörðun til yfirskattanefndar.

Bindandi álit

Almennar upplýsingar

Samkvæmt lögum nr. 91/1998, um bindandi álit í skattamálum, er heimilt að óska eftir bindandi áliti ríkisskattstjóra varðandi ráðstafanir sem einstakir gjaldendur hafa í huga. Niðurstaða ríkisskattstjóra er bindandi fyrir skattyfirvöld en álitsbeiðandi getur valið um hvort hann tekur mið af álitinu eða ekki.

Heimilt er að óska eftir bindandi áliti ríkisskattstjóra ef;

• Málið varðar hagsmuni þess sem eftir álitinu leitar.
• Málið verður að varða verulega hagsmuni.
• Málið verður að varða ráðstöfun sem ekki hefur þegar verið ráðist í.
• Málið verður að varða álitamál sem snertir skatta og gjöld sem eru á valdsviði skattstjóra eða ríkisskattstjóra og falla undir úrskurðarvald yfirskattanefndar.

Kröfur sem ríkisskattstjóri gerir til beiðna um bindandi álit;

• Leggja skal ákveðna spurningu fyrir ríkisskattstjóra, þ.e. leitað er álits ríkisskattstjóra á því hvort hann vill staðfesta tiltekna niðurstöðu.
• Beiðnin skal vera skrifleg. Gera skal nákvæmlega grein fyrir hver skattaðilinn er, nafn og kennitala, ef um lögaðila er að ræða ber að gera grein fyrir helstu eignaraðilum. Beiðnin skal vera nákvæmlega afmörkuð varðandi þau atvik og álitaefni sem um er spurt og henni skulu fylgja allar upplýsingar og gögn sem þýðingu hafa og álitsbeiðandi hefur yfir að ráða.
• Álitsbeiðandi skal rökstyðja ítarlega þá niðurstöðu sem hann telur rétta og í því sambandi vísa til viðeigandi lagaákvæða.

Bindandi álit verður ekki veitt ef;

• Álitið varðar ekki álitsbeiðanda sjálfan.
• Fyrirspurnin er of almenns eðlis, þ.e. í raun túlkun á skattalögum án tengsla við fyrirhugaða ráðstöfun.
• Ljóst þykir að ríkisskattstjóra er ætlað að vega og meta mögulega valkosti svo álitsbeiðandi geti fundið út hvað honum er hagstæðast.
• Nauðsynlegar upplýsingar hafa ekki verið veittar þrátt fyrir áskorun ríkisskattstjóra þar um.
• Álitsbeiðandi hefst handa við þá ráðstöfun sem álitið varðar áður en ríkisskattstjóri hefur lokið vinnu sinni.

Gjaldtaka;

• Grunngjald vegna bindandi álita er kr. 50.000. Grunngjaldið skal greiða um leið og beiðnin er send ríkisskattstjóra. Málið telst ekki móttekið fyrr en grunngjaldið hefur verið greitt.
• Fari vinna við gerð álits fram yfir 10 vinnustundir er heimilt að krefja álitsbeiðanda um viðbótargjald sem nemur kr. 4.000 fyrir hverja vinnustund.  Sé gerð krafa um viðbótargjald skal það greitt áður en ríkisskattstjóri lætur álitið uppi.
• Álitsbeiðandi á rétt á að fá grunngjaldið endurgreitt ef beiðni um bindandi álit er dregin til baka áður en ríkisskattstjóri byrjar að vinna að álitinu.
• Greiðslu er unnt að inna af hendi hjá ríkisskattstjóra eða með því að senda ávísun stílaða á embættið. Þá er einnig hægt að greiða þetta inn á reikning embættisins nr. 1163-26-175. Sé send ávísun eða greitt inn á reikning er nauðsynlegt að ríkisskattstjóra sé send tilkynning um greiðsluna þar sem fram kemur fyrir hvaða aðila greiðslan er (álitsbeiðanda).

Kæruréttur;

• Álitsbeiðandi getur kært bindandi álit ríkisskattstjóra til yfirskattanefndar. Kærufrestur er þrír mánuðir frá póstlagningu álitsins.
• Álitsbeiðanda er heimilt að bera úrskurð yfirskattanefndar undir dómstóla enda sé það gert innan eins mánaðar frá því úrskurður yfirskattanefndar var kveðinn upp.

Umboðsmenn;

• Þeir sem koma fram í umboði tiltekins gjaldanda gagnvart ríkisskattstjóra skulu styðja það með skriflegri yfirlýsingu gjaldandans. Þessi regla á þó ekki við í tilviki lögmanna og löggiltra endurskoðenda.

Sektarmeðferð

Sektarmeðferð máls fyrir yfirskattanefnd

Yfirskattanefnd úrskurðar um sektakröfur sem skattrannsóknarstjóri ríkisins gerir í kjölfar skattrannsóknar, nema máli sé vísað til opinberrar rannsóknar og dómstólameðferðar. Tekið er fram að nefndin skuli veita sakborningi færi á að taka til varna. Í lögum um yfirskattanefnd kemur fram að við meðferð máls skal gæta ákvæða laga um meðferð opinberra mála að því er varðar rétt sökunautar og varnir hans. Skattrannsóknarstjóri ríkisins kemur fram af hálfu hins opinbera fyrir nefndinni við ákvörðun sekta og annast kröfugerð í sektarmálum. Nú er í gildi reglugerð nr. 373/2001, um framkvæmd skatteftirlits og skattrannsókna, og vísast til hennar um efnið.

Sektarmeðferð í lögum um olíugjald og kílómetragjald

Í lögum nr. 87/2004, um olíugjald og kílómetragjald. eru ákvæði í 19. og 20. gr. um sektarheimild ríkisskattstjóra. Sé ökutæki heimildarlaust í umferð án þess að það sé búið ökumæli eða ef ökumælir telur ekki eða akstur er ranglega færður eða ekki færður í akstursbók eða ef heildarþyngd ökutækis með farmi er umfram gjaldþyngd þess, varðar það sektum allt að kr. 100.000.-. Sé sekt greidd innan 14 daga lækkar hún um 20%. Nánari um sektir vegna kílómetragjalds.

Komi í ljós að notuð sé lituð olía á ökutæki sem ekki hefur til þess heimild (sjá nánar um olíugjald), varðar það sektum samkvæmt eftirfarandi töflu:

Við ítrekuð brot er heimilt að tvöfalda sektarfjárhæð en sé sekt greidd innan 14 daga lækkar hún um 20%. Nánari um sektir vegna olíugjalds.

Ofangreindar sektir er kæranlegar til yfirskattanefndar. Einnig er fyrir hendi heimild skattrannsóknarstjóra ríkisins til að ákveða sektir.