Útskattur og innskattur

Útskattur

Almennt

Útskattur er sá skattur sem seljandi vöru og þjónustu innheimtir af skattskyldri veltu sinni, en skattskylda veltan er metin til verðs á skattverði. Skatturinn leggst á skattverðið og er 25,5%, nema undantekningar um 7% skatt eigi við.

Tímamark útskatts - afhendingarregla

Um tímamark útskatts gildir svonefnd afhendingarregla. Útskattur fellur á alla vöru sem afhent er á hverju uppgjörstímabili og alla þjónustu sem innt er af hendi á tímabilinu. Ekki skiptir máli hvernig eða hvenær hið selda er greitt. Jafnvel þótt seljandi hafi lánað allt söluverðið telst salan til skattskyldrar veltu þess tímabils þegar afhending fer fram.

Undantekningar frá afhendingarreglunni

Nokkrar undantekningar eru frá afhendingarreglunni:

• Hafi sölureikningur verið gefinn út vegna sölunnar áður en afhending fór fram ræður útgáfudagur reikningsins því hvenær telja beri söluna til skattskyldrar veltu.
• Innborganir teljast til skattskyldrar veltu við móttöku. Með innborgun er átt við að kaupandi greiðir andvirði skattskyldrar vöru eða þjónustu að fullu eða að hluta
  • áður en afhending fer fram,
  • áður en afhendingu er lokið eða
  • áður en sölureikningur er gefinn út.

  Sú fjárhæð sem móttakandi greiðslu skal telja til útskatts er 20,32% af samtals móttekinni fjárhæð ef um er að ræða skattskyldu í 25,5% þrepi en 6,54% ef skattskyldan er í 7% þrepi.

• Vörur sem afhentar eru til umsýslu- eða umboðssölu má annaðhvort telja til skattskyldrar veltu á því uppgjörstímabili þegar afhending fer fram eða til veltu þess tímabils þegar gert er upp við umsýslu- eða umboðsmann. Í síðarnefnda tilvikinu má ekki gefa út sölureikning vegna viðskiptanna fyrr en uppgjörið fer fram.

Útskattsreikningur

Virðisaukaskattur af sölu og annarri skattskyldri veltu (útskattur) er færður á útskattsreikning en færslur á hann geta verið með tvennum hætti:

1. Fært samtímis. Útskatturinn er færður á útskattsreikning samtímis færslum á viðkomandi teknareikning í fjárhagsbókhaldi. Söluverð vöru og þjónustu er þá fært á teknareikning án virðisaukaskatts.
2. Fært í lok uppgjörstímabils. Fært er á útskattsreikning í lok hvers uppgjörstímabils eða með öðrum reglulegum hætti. Sé þessi aðferð notuð skal færa sölu skattskyldrar vöru og þjónustu með virðisaukaskatti á viðkomandi teknareikninga. Við uppgjör er fjárhæð útskattsins síðan reiknuð út (afreiknuð) sem 20,32% af heildarfjárhæð sölu á tímabilinu að meðtöldum skatti ef um er að ræða sölu sem fellur í 25,5% skattþrep og 6,54% af heildarfjárhæð ef salan fellur undir 7% skattþrep. Því næst er útskatturinn færður á viðkomandi útskattsreikning af viðkomandi teknareikningum.

Þessa aðferð má ekki nota nema hægt sé að reikna útskattinn beint af teknareikningum bókhaldsins.

Í lok uppgjörstímabilsins skal stemma af útskattsreikning og er niðurstöðutala hans sú upphæð sem á að færa í reitinn ,,útskattur‘‘ á virðisaukaskattsskýrslu.

Innskattur

Almennt

Innskattur er sá virðisaukaskattur sem skráður aðili greiðir öðrum skattskyldum aðilum eða tollstjóra við kaup eða innflutning á vörum og öðrum aðföngum til nota í skattskyldum rekstri sínum. Hér er einnig um að ræða skatt sem greiddur hefur verið vegna aðkeyptrar þjónustu við reksturinn.

Frádráttarheimildin

Heimild fyrirtækja til að draga innskatt af aðföngum frá útskatti af sölu er veigamesta einkenni virðisaukaskattskerfisins. Með henni er komið í veg fyrir margsköttun eða uppsöfnun skatts í framleiðslu- og dreifingarkostnaði. Til innskatts má telja virðisaukaskatt af svo til öllum aðföngum fyrirtækja sem varða skattskylda sölu þeirra. Í nokkrum tilvikum er frádráttarheimildin þó takmörkuð eða engin. Innskattur vegna vörukaupa er frádráttarbær frá útskatti, jafnvel þótt vörurnar hafi ekki verið seldar og séu þar af leiðandi enn hluti af birgðum fyrirtækisins. Innskattur er einnig tækur þótt aðföng hafi ekki verið greidd. Innskattur verður þó alltaf að byggja á gildu innskattsskjali.

Dagsetning reiknings segir til um það á hvaða uppgjörstímabili nýta megi frádráttarheimildina þegar um er að ræða kaup innanlands. Innskatt af eigin innflutningi fyrirtækis má draga frá miðað við dagsetningu greiðslukvittunar tollstjóra fyrir virðisaukaskatti í tolli. Hér er það ekki afhendingarreglan sem gildir, hún gildir bara um útskatt.

Innskattsreikningur

Virðisaukaskattur af kaupum eða eigin innflutningi, að svo miklu leyti sem hann er frádráttarbær sem innskattur, er færður á innskattsreikning. Færslur á innskattsreikning geta verið með tvennum hætti:

1. Fært samtímis. Innskatturinn er færður á innskattsreikning samtímis færslum á viðkomandi gjaldareikning í fjárhagsbókhaldi. Kaupverð aðfanga er þá fært án virðisaukaskatts á gjaldareikninga bókhaldsins.
2. Fært í lok uppgjörstímabils. Fært er á innskattsreikning í lok hvers uppgjörstímabils eða með öðrum reglulegum hætti. Sé þessi aðferð notuð skal bókfæra innkaup með virðisaukaskatti á viðkomandi gjaldareikninga. Við uppgjör er innskatturinn síðan reiknaður út (afreiknaður) sem 20,32% af innkaupum á tímabilinu að meðtöldum skatti ef um skattskyldu er að ræða í 25,5% þrepi en annars er innskatturinn reiknaður sem 6,54% af innkaupum ef um 7% skattskyldu er að ræða. Því næst á að færa innskattinn á innskattsreikning af viðkomandi gjaldareikningum.

Ófrávíkjanlegt skilyrði fyrir því að nota megi þessa aðferð er að á viðkomandi gjaldareikning séu aðeins færð innkaup sem bera frádráttarbæran skatt.

Alltaf skal nota fyrrnefndu aðferðina (fært samtímis) við færslu þess virðisaukaskatts sem tollyfirvöld innheimta við innflutning vöru.

Í lok uppgjörstímabilsins skal stemma af innskattsreikning. Niðurstöðutala innskattsreiknings er sú upphæð sem á að færa í reitinn ,,innskattur‘‘ á virðisaukaskattsskýrslu.

Skatthlutfall

Almennt þrep í virðisaukaskatti er 25,5%. Þó skal innheimta 7% virðisaukaskatt af eftirtalinni vöru og þjónustu:

• Útleigu hótel- og gistiherbergja og annarri gistiþjónustu.
• Afnotagjöldum hljóðvarps- og sjónvarpsstöðva.
• Sölu tímarita, dagblaða og landsmála- og héraðsfréttablaða.
• Sölu bóka, jafnt frumsaminna sem þýddra, sem og hljóðupptökur af lestri slíkra bóka.
• Sölu á heitu vatni, rafmagni og olíu til hitunar húsa og laugarvatns.
• Sölu á matvælum og öðrum vörum til manneldis sem skilgreindar eru í viðauka við lög um virðis auka skatt.
• Aðgangi að vegamannvirkjum, s.s. gjaldtöku vegna aðgangs að Hvalfjarðargöngum.
• Sölu á geisladiskum, hljómplötum, segulböndum og öðrum sambærilegum miðlum með tónlist en ekki mynd.

Skatturinn reiknast af heildarverði án virðisaukaskatts. Hann er því viðbót við það verð sem fyrirtækið setur upp fyrir viðkomandi vöru eða þjónustu.

Ef verð vöru eða þjónustu, sem fellur undir 25,5% skattþrepið, er gefið upp með virðisaukaskatti þá er skatturinn 20,32% af því verði sem kaupandi greiðir. Hins vegar ef um er að ræða vöru eða þjónustu sem fellur undir 7% skattþrepið þá er skatturinn 6,54% af því verði sem kaupandi greiðir.

Skattaðilar og skattskyldusvið

Virðisaukaskattsskyldir aðilar

Rekstraraðili, sem stundar með sjálfstæðri starfsemi sinni sölu á skattskyldum vörum eða þjónustu í atvinnuskyni hefur með höndum virðisaukaskattsskylda starfsemi.

Með orðalaginu ,,í atvinnuskyni‘‘ er t.d. átt við aðila sem gerir það að atvinnu sinni að kaupa og selja notuð húsgögn, en aftur á móti telst það ekki vera skattskyld sala í atvinnuskyni ef maður selur öðrum gamla sófasettið sitt. Með orðalaginu "í atvinnuskyni" er fyrst og fremst átt við að starfsemi sé rekin í hagnaðarskyni. Þess er sem sagt krafist að tekjur af sölu á skattskyldum vörum eða þjónustu séu alltaf eða nær alltaf hærri en kostnaður við aðföng til þeirrar starfsemi. Þessi skylda hvílir meðal annars einnig á samvinnufélögum og öðrum félögum, svo og á opinberum aðilum í ýmsum tilvikum.

Með skilyrðinu um sjálfstæði starfseminnar er átt við að viðkomandi sé atvinnurekandi, ekki launþegi.

Sérhver skattskyldur aðili skal tilkynna skattstjóra um starfsemi sína eða atvinnurekstur til skráningar á virðisaukaskattsskrá í því umdæmi þar sem aðili á lögheimili, eigi síðar en átta dögum áður en starfsemi hefst. Eftirtaldir aðilar eru skattskyldir og þar með tilkynningar- og skráningarskyldir:

• Atvinnufyrirtæki sem selja skattskyldar vörur eða þjónustu. Þ.e.a.s. einstaklingar með sjálfstæðan rekstur og lögaðilar - sem stunda í atvinnuskyni viðskipti með skattskyldar vörur eða þjónustu. Ekki skiptir máli í hvaða formi atvinnufyrirtækið er rekið, t.d. ekki hvort um er að ræða hlutafélag, samvinnufélag, einstaklingsfyrirtæki eða opinbert atvinnufyrirtæki.
• Félög og stofnanir, enda þótt þau séu undanþegin skattskyldu samkvæmt lögum um tekjuskatt eða öðrum sérstökum lögum, að því leyti sem þau selja skattskyldar vörur eða þjónustu í samkeppni við atvinnufyrirtæki. Um skattskyldu er að ræða jafnvel þótt þau selji aðeins félagsmönnum sínum eða selji eingöngu skattskyldar vörur eða þjónustu félagsmanna sinna.
• Opinber orku- og veitufyrirtæki að því leyti sem þau selja skattskyldar vörur eða þjónustu. Sama á við um hafnir með hafnarstjórn í eigu sveitarfélags. Einnig ríki, bæjar- og sveitarfélög, stofnanir þeirra og fyrirtæki, að því leyti sem þessir aðilar selja skattskyldar vörur eða þjónustu í samkeppni við atvinnufyrirtæki.
• Uppboðshaldarar.
• Umboðsmenn og aðrir sem eru í fyrirsvari fyrir erlenda aðila, sem reka hér á landi skattskyld viðskipti. Í þessum tilvikum ber að tilkynna umboðsmann með heimilisfesti hér á landi til skráningar fyrir hönd hins erlenda aðila og báðir aðilar eru ábyrgir fyrir greiðslu skattsins í ríkissjóð, enda hvílir skattskyldan á báðum aðilum. Til erlendra aðila teljast þeir sem hvorki hafa búsetu né starfsstöð hér á landi.
• Þeir sem falla undir sérreglur um eigin not, sjá nánar 2. mgr. 3. gr. laga nr. 50/1988, um virðisaukaskatt.

Ef sala aðila á vöru og skattskyldri þjónustu á ári er undir lágmarki sem tilgreint er í 3. tölul. 4. gr. laga nr. 50/1988, um virðisaukaskatt er hann undanþeginn skyldu til að innheimta og skila virðisaukaskatti.

Skattskyldusvið

Meginregla laga um virðisaukaskatt er að öll vörusala er skattskyld. Sama gildir um alla þjónustu nema viðkomandi þjónusta sé sérstaklega undanþegin.

Vöruhugtakið er mjög víðtækt. Nefna má eftirfarandi dæmi um vöru í skilningi laganna:

• Rafmagn, varmi og önnur orka.
• Peningaseðlar, mynt og frímerki þegar þeir hlutir eru seldir sem söfnunargripir.
• Hlutabréf, skuldabréf, eyðublöð og aðrir slíkir hlutir þegar þeir eru látnir í té sem prentvarningur.
• Jurtir og lifandi dýr.

Eftirfarandi telst ekki vara í skilningi laganna:

• Fasteignir. Með fasteign er átt við afmarkað land ásamt eðlilegum hlutum þess, lífrænum sem ólífrænum, og þeim mannvirkjum sem varanlega eru við landið skeytt. Þar sem fasteign er ekki vara í skilningi virðisaukaskattslaga ber sala hennar ekki virðisaukaskatt. Á hinn bóginn er ýmis þjónusta tengd fasteign virðisaukaskattsskyld, s.s. þjónusta fasteignasala og byggingarstarfsemi.
• Hlutabréf, skuldabréf og önnur slík viðskiptabréf, svo og mynt og frímerki, þegar um er að ræða greiðslumiðil en ekki söfnunargripi eða prentvarning. Fyrsta sala Seðlabanka Íslands á sérsleginni minningar- eða hátíðarmynnt er þó undanþegin virðisaukaskatti.

Skattskyldan nær til allrar vinnu og þjónustu, hverju nafni sem nefnist, sem ekki er beinlínis undanþegin skattskyldu. Virðisaukaskattsskyld þjónusta tekur því yfir mjög vítt svið. Engin leið er að gera tæmandi grein fyrir skattskyldri þjónustu, en nefna má nokkur dæmi:

• Vinna sem beint eða óbeint er innt af hendi við vörur, t.d. framleiðsla, úrvinnsla, útleiga, geymsla eða flutningur.
• Vinna við hönnun, byggingu, lagnir, endurbætur o.s.frv. á byggingum og öðrum mannvirkjum.
• Sérfræðiþjónusta, svo sem auglýsingaþjónusta (gerð, miðlun og ráðgjöf varðandi auglýsingar), arkitektaþjónusta, bókhaldsþjónusta, framtalsaðstoð og þjónusta löggiltra endurskoðenda, lögfræðiþjónusta, verk- og tæknifræðiþjónusta, viðskipta- og hagfræðiþjónusta og útgáfuþjónusta og ráðgjöf hvers konar.
• Þjónusta fasteignasala og bílasala.
• Vélaleiga og önnur lausafjárleiga.
• Skemmtistarfsemi svo sem dansleikjahald.
• Ýmis almenn þjónusta, svo sem þjónusta hárskera og snyrtistofa og þjónusta veitinga- og matsöluhúsa.
• Vöruflutningar.
• Gistiþjónusta.

Þjónusta, sem fellur utan skattskyldusviðs, er tilgreind í 3. mgr. 2. gr. laga nr. 50/1988, um virðisaukaskatt. Þar á meðal er læknisþjónusta og önnur eiginleg heilbrigðisþjónusta, félagsleg þjónusta, flest kennslustarfsemi, íþróttastarfsemi, fólksflutningar, fasteignaleiga og þjónusta lánastofnana.

Skattverð, skattskyld og undanþegin velta

Skattverð

Skattverð er það verð (án virðisaukaskatts) sem kaupandi greiðir fyrir vöru eða þjónustu án frádráttar nokkurs kostnaðar eða þjónustugjalds. Virðisaukaskattur er því viðbót við það verð sem seljandi setur upp fyrir viðkomandi vöru eða þjónustu.

Til skattverðs telst m.a. eftirfarandi:

• Lánssölukostnaður (lántökukostnaður), t.d. innheimtuþóknun sem rennur til seljanda vegna ósérgreinds kostnaðar hans við lánssöluna.
• Umbúðakostnaður, þ.m.t. leiga á umbúðum.
• Sendingarkostnaður, t.d. akstur eða annar ferðakostnaður seljanda eða starfsmanna hans eða kostnaður vegna aðkeypts flutnings.
• Eigin akstur. Þóknun fyrir notkun eigin bifreiðar telst til skattverðs skráðs aðila, jafnvel þótt gerður sé sérstakur reikningur vegna aksturs og opinber aksturstaxti notaður.
• Póstkröfukostnaður. Seljanda ber að telja póstkröfukostnað og annan sendingarkostnað til skattverðs.
• Vátryggingar og annar kostnaður sem er innifalinn í verði eða seljandi krefur kaupanda sérstaklega um.
• Umboðs- og sölulaun og uppboðsþóknun.
• Þjónustugjald.
• Skilyrtir afslættir, þ.e. afslættir sem háðir eru skilyrðum sem ekki eru uppfyllt við afhendingu (reikningsútgáfu).
• Skilyrtir afslættir, þ.e. afslættir sem háðir eru skilyrðum sem ekki eru uppfyllt við afhendingu (reikningsútgáfu).
• Tengingar- og stofngjöld, sem seljandi (t.d. orkuveitufyrirtæki) krefur kaupanda sérstaklega um sem skilyrði fyrir afhendingu skattskyldrar vöru og þjónustu.
• Skattar og gjöld samkvæmt öðrum lögum sem á hafa verið lögð á fyrri viðskiptastigum eða greidd hafa verið við innflutning til landsins eða virðisaukaskattsskyldur aðili á að standa skil á vegna sölu. Dæmi: Vörugjald og skilagjald einnota umbúða.

Seljandi getur haldið kostnaði sem hann hefur lagt út fyrir kaupanda fyrir utan skattverð ef skilyrði um útlagðan kostnað eru uppfyllt.

Skattskyld velta

Virðisaukaskattur er reiknaður af allri skattskyldri veltu skráðs aðila. Til skattskyldrar veltu telst m.a.:

• Öll sala eða afhending vöru og verðmæta gegn greiðslu, svo og seld vinna og þjónusta.
• Sala vöru sem seljandi hefur látið í umsýslu- eða umboðssölu telst til skattskyldrar veltu seljandans. Hér getur seljandi þó valið á milli tveggja aðferða um það hvenær útskatturinn reiknast.
• Sala vöru frá umsýslu- eða umboðsmanni telst einnig til skattskyldrar veltu umsýslu- eða umboðsmannsins.
• Skipti á vörum eða þjónustu.
• Andvirði vöru sem fyrirtæki selur eða framleiðir og eigandi tekur út úr því til eigin nota. Það sama gildir ef fyrirtæki innir af hendi skattskylda þjónustu fyrir eiganda.
• Andvirði vöru og þjónustu sem fyrirtækið notar fyrir starfsmenn (hlunnindi) eða til risnu, gjafa o.fl.

Til skattskyldrar veltu á hverju uppgjörstímabili telst heildarskattverð allra vara og skattskyldrar þjónustu sem afhent hefur verið á tímabilinu.

Skattverð miðast við endurgjaldið (verð vöru eða þjónustu) án virðisaukaskatts. Til skattverðs telst m.a. allur kostnaður sem innifalinn er í verði hins selda eða seljandi krefur kaupanda sérstaklega um, svo sem umbúðakostnaður og sendingarkostnaður, sölulaun, skilyrtur afsláttur og verðbætur sem til falla fram að afhendingu.

Undanþegin velta

Sala á ákveðinni vöru og þjónustu telst ekki til skattskyldrar veltu. Þannig reiknast ekki útskattur á alla sölu skattskyldra aðila. Segja mætti að í þeim tilvikum reiknist ,,núllskattur‘‘ á viðskiptin.

Undanþegin viðskipti eru:

1. Útflutningur vöru og þjónustu. Ekki skal reikna útskatt á vöru sem seld er úr landi, svo og vinnu og þjónustu sem veitt er erlendis. Sama gildir í ýmsum tilvikum þegar vinna er innt af hendi fyrir útlendinga, þó að hún sé unnin hérlendis, sbr. nánari umfjöllun í tölulið 11 hér á eftir. Sala til erlendra ferðamanna og sendimanna erlendra ríkja er ekki útflutningur. Því skal alltaf innheimta virðisaukaskatt af sölu til þessara aðila. Þessir aðilar geta hins vegar í vissum tilvikum fengið skattinn endurgreiddan. Þá skal tekið fram að ætíð ber að innheimta virðisaukaskatt af vörum sem seldar eru til tollfrjálsra verslana, t.d. Fríhafnarinnar á Keflavíkurflugvelli.
2. Vöruflutningar milli landa. Sama gildir um vöruflutninga innanlands sem eru hluti af samningi sem farmflytjandi hefur gert um flutning til eða frá útlöndum. Þetta á t.d. við um flutning með skipi sem kemur við á mörgum höfnum innanlands áður en það kemur til endanlegs áfangastaðar. Vöruflutningar innanlands eru að öðru leyti skattskyldir.
3. Vinna við vöru á kostnað erlends aðila þegar fyrirtækið, sem annast vinnuna, flytur vöruna út að vinnu lokinni, svo og gerð og mótun vöru á kostnað erlends aðila þegar framleiða á vöruna erlendis.
4. Hönnun, skipulagning, áætlanagerð og önnur sambærileg vinna er varðar byggingar og aðrar fasteignir á erlendri grund.
5. Vistir, eldsneyti, tæki og annar búnaður sem afhentur er til nota um borð í millilandaförum og þjónusta sem veitt er slíkum förum. Þessi undanþága á hvorki við um fiskiskip, t.d. þegar þau sigla með eigin afla, né skemmtibáta og einkaloftför, heldur aðeins för sem notuð eru í eiginlegri flutningastarfsemi.
6. Sala og útleiga loftfara og skipa. Undanþágan nær þó ekki til skipa sem eru undir 6 metrum að lengd, skemmtibáta og einkaloftfara.
7. Skipasmíði og viðgerðar- og viðhaldsvinna við skip og loftför og fastan útbúnað þeirra, svo og efni og vörur sem það fyrirtæki, sem annast viðgerðina, notar og lætur af hendi við þá vinnu. Undanþágan nær þó ekki til skipa sem eru undir 6 metrum að lengd, skemmtibáta og einkaloftfara.
8. Samningsbundnar greiðslur úr ríkissjóði vegna mjólkurframleiðslu og sauðfjárframleiðslu.
9. Þjónusta sem veitt er erlendum fiskiskipum vegna löndunar eða sölu afla hér á landi.
10. Þjónusta sem felst í endurgreiðslu á virðisaukaskatti til aðila búsettra erlendis.
11. Sala á þjónustu til aðila sem hvorki hafa búsetu né starfsstöð hér á landi enda sé þjónustan nýtt að öllu leyti erlendis. Skattskyld þjónusta, sem veitt er í tengslum við menningarstarfsemi, listastarfsemi, íþróttastarfsemi, kennslustarfsemi og aðra hliðstæða starfsemi sem fram fer hér á landi og er undanþegin skattskyldu skv. 3. mgr. 2. gr. laganna, telst ávallt nýtt hér. Jafnframt er sala á þjónustu til aðila sem hvorki hafa búsetu né starfsstöð hér á landi undanþegin skattskyldri veltu þó að þjónustan sé ekki nýtt að öllu leyti erlendis ef kaupandi gæti, væri starfsemi hans skráningarskyld hér á landi, talið virðisaukaskatt vegna kaupa þjónustunnar til innskatts, sbr. 15. og 16. gr. vskl. Eftirtalin þjónusta fellur hér undir:
    • Framsal á höfundarrétti, rétti til einkaleyfis, vörumerkis og hönnunar, svo og framsal annarra sambærilegra réttinda.
    • Auglýsingaþjónusta.
    • Ráðgjafarþjónusta, verkfræðiþjónusta, lögfræðiþjónusta, þjónusta endurskoðenda og önnur sambærileg sérfræðiþjónusta, þó ekki vinna við eða þjónusta sem varðar lausafjármuni eða fasteignir hér á landi.
    • Tölvuþjónusta, önnur gagnavinnsla og upplýsingamiðlun.
    • Kvaðir og skyldur varðandi atvinnu- eða framleiðslustarfsemi eða hagnýtingu réttinda sem kveðið er á um í 10. tölulið 1. mgr. 12. gr. vskl.
    • Atvinnumiðlun.
    • Leiga lausafjármuna, þó ekki neins konar flutningatækja.
    • Þjónusta milligöngumanna sem fram koma í nafni annars og fyrir reikning annars að því er varðar sölu eða afhendingu þjónustu sem um ræðir í þessum tölulið.
    • Fjarskiptaþjónusta.

Uppgjör (framtal og skil)

Uppgjörstímabil og gjalddagar

Sölu á skattskyldri vöru og þjónustu á að gera upp fyrir hvert uppgjörstímabil. Meginreglan er sú að uppgjörstímabil taki til tveggja mánaða en frá þeirri reglu eru veigamiklar undantekningar eins og gerð er grein fyrir hér á eftir.

Almennt uppgjörstímabil

Almenna reglan um uppgjörstímabil virðisaukaskatts er að hvert tímabil er tveir mánuðir, janúar og febrúar, mars og apríl, maí og júní, júlí og ágúst, september og október, nóvember og desember. Þeim sem ekki ber að gera upp virðisaukaskatt sinn skv. reglum um lengri eða skemmri uppgjörstímabil skulu gera hann upp skv. almennu reglunni.

Skemmri uppgjörstímabil

Fyrirtæki geta fengið heimild skattstjóra til þess að nota hvern almanaksmánuð sem uppgjörstímabil ef útskattur er að jafnaði lægri en innskattur vegna þess að verulegur hluti sölu fyrirtækisins er undanþeginn skattskyldri veltu. Þetta á t.d. við um útflutningsfyrirtæki.

Beiðni um skemmra uppgjörstímabil verður að hafa borist skattstjóra a.m.k. einum mánuði fyrir gildistöku væntanlegrar breytingar. Fái aðili heimild til að breyta uppgjörstímabili gildir breytingin í a.m.k. tvö ár.

Gjalddagi skemmra uppgjörstímabils er einum mánuði og fimm dögum eftir lok uppgjörstímabils.

Tímabundið uppgjörstímabil

Sá sem hefur tímabundið með höndum virðisaukaskattskylda starfsemi getur fengið heimild skattstjóra til að nota sérstakt uppgjörstímabil sem tekur til þess tímabils sem starfsemi varir. Þetta getur t.d. átt við um stjórnmálasamtök eða íþróttafélög sem hafa með höndum einstaka tímabundna skattskylda vörusölu í fjáröflunarskyni, s.s. með sölu úr sölutjöldum á þjóðhátíðardegi eða með sölu jólatrjáa eða flugelda. Tímabundið uppgjörstímabil getur hið skemmsta verið einn fjórði hluti almanaksmánaðar og lengst tveir mánuðir.

Skil til bráðabirgða

Samkvæmt ákvæðum reglugerðar nr. 563/1989 geta fiskvinnslufyrirtæki fengið heimild skattstjóra til að skila sérstakri bráðabirgðaskýrslu sem tekur til innskatts af hráefni til fiskvinnslu. Uppgjörstímabil bráðabirgðaskýrslu er ein vika (mánudagur til sunnudags). Við reglulegt uppgjör (tveggja mánaða skil) skal fiskvinnslufyrirtæki færa á virðisaukaskattsskýrslu útskatt sinn og eingöngu þann innskatt sem bráðabirgðaskýrslur taka ekki til.

Dansleikja- og samkomuhaldarar skulu gera bráðabirgðauppgjör á virðisaukaskatti við lok hverrar skemmtunar enda sé ekki um að ræða fastan rekstur samkomuhúss, sbr. ákvæði reglugerðar nr. 58/1991.

Sérreglur um landbúnað

Sérstök ákvæði gilda um uppgjör bænda og annarra skattaðila sem stunda landbúnað, þ.m.t. nytjaskógrækt. Uppgjörstímabil þeirra er sex mánuðir, janúar til júní og júlí til desember.

Skattstjóri getur heimilað þeim sem stunda landbúnað aukauppgjör á virðisaukaskatti ef í ljós kemur að þeir eiga kröfu á verulegri endurgreiðslu á virðisaukaskatti vegna kaupa á fjárfestingar- og rekstrarvörum. Þá geta sláturleyfishafar fengið heimild skattstjóra til að skila á ári hverju tveimur sérstökum bráðabirgðaskýrslum vegna innskatts af innlögðum sauðfjárafurðum.

Ársskil

Þeir sem eru að byrja í rekstri eiga sumir að nota almanaksárið sem uppgjörstímabil. Það ákvarðast af félagsformi, fjárhæð reiknaðs endurgjalds ef um einstakling er að ræða eða, eftir atvikum, sérstökum aðstæðum. Þeir sem selja skattskyldar vörur eða þjónustu fyrir minna en 1.400.000 kr. á heilu almanaksári - skulu á næsta almanaksári nota það sem uppgjörstímabil.

Verði breyting á forsendum fyrir ársskilamáta getur aðili að staðið skil á leiðréttingarskýrslu virðisaukaskatts á gjalddaga þess tímabils sem breytingin verður á og breytist þá skilamáti aðila úr ársskilum í almennan skilamáta. Þetta á við þegar sala aðila nær 1.400.000 kr. á ári. Ef sala í virðisaukaskattsskyldri starfsemi hjá aðila í ársskilum nær 3.000.000 kr. innan almanaksárs ber honum hins vegar skylda til að gera skil á næsta gjalddaga tveggja mánaða skila. Þaðan í frá skal hann gera upp og skila virðisaukaskattsskýrslum á tveggja mánaða fresti.

Sjá nánar bæklinginn: Til minnis um ársskil

Um gjalddaga

Gjalddagi virðisaukaskatts er einum mánuði og fimm dögum eftir lok hvers almenns eða skemmra uppgjörstímabils. Til dæmis er gjalddagi vegna janúar og febrúar 5. apríl. Ef gjalddaga virðisaukaskatts ber upp á helgidag eða almennan frídag færist hann á næsta virkan dag þar á eftir. Dæmi: Gjalddagi vegna janúar - febrúar 2009 var 6. apríl þar sem 5. apríl bar upp á sunnudag.

Gjalddagi vegna landbúnaðar er tvisvar á ári, þ.e. 1. september vegna fyrri hluta árs og 1. mars vegna síðari hluta árs. Gjalddagi vegna ársuppgjörs er 5. febrúar ár hvert vegna viðskipta á næstliðnu ári.

Enginn sérstakur eindagi er í virðisaukaskatti. Gjalddagi og eindagi er einn og sami dagurinn.

Skil á virðisaukaskatti

Við skil á virðisaukaskatti ber gjaldanda að nota það eyðublað sem honum berst áritað. Berist honum ekki áritað eyðublað skal hann afla sér þess og árita. Eyðublöð liggja frammi hjá skattstjórum og innheimtumönnum ríkissjóðs. Einnig er hægt að sækja um að fá að senda virðisaukaskattsskýrslur rafrænt til skattyfirvalda og jafnframt að greiða virðisaukaskattinn rafrænt í gegnum vefbanka. Sjá leiðbeiningar um vefskil.

Áríðandi er að virðisaukaskattsskýrslu sé skilað þótt rekstur liggi niðri um skeið og skattskyld velta sé engin. Að öðrum kosti má gera ráð fyrir því að velta verði áætluð og gjöld samkvæmt því.

Virðisaukaskattsskýrslur til nota fyrir þá sem hafa tveggja mánaða eða sex mánaða uppgjörstímabil eru í formi gíróseðils. Því má gera skil á virðisaukaskatti gegn framvísun gíróseðils í öllum bönkum og sparisjóðum eða hjá innheimtumönnum ríkissjóðs sem eru tollstjórinn í Reykjavík og sýslumenn utan Reykjavíkur.

Hvað eru fullnægjandi skil?

Skil á virðisaukaskatti til ríkissjóðs eru fullnægjandi ef virðisaukaskattsskýrslu er skilað í síðasta lagi á gjalddaga og ef greitt er hjá ofangreindum aðilum í síðasta lagi á sama tíma.

Póstlögð greiðsla þarf einnig að hafa borist innheimtumanni í síðasta lagi á gjalddaga til að ekki reiknist álag á hana. Það er ekki nægilegt að póstleggja greiðslu á gjalddaga.

Skil eru ekki fullnægjandi nema allar tilskildar upplýsingar komi fram á skýrslu og hún sé undirrituð af skattaðila, ábyrgum starfsmanni hans, bókara eða endurskoðanda.

Leiðréttingarskýrsla virðisaukaskatts

Leiðréttingarskýrslu virðisaukaskatts ( RSK 10.26) ber að nota vegna leiðréttinga virðisaukaskatts innan ársins og/eða vegna leiðréttinga sem gerðar eru við ársuppgjör. Aðeins ber að skila inn einni leiðréttingarskýrslu þegar verið er að leiðrétta fleiri en eitt tímabil sama árs.

Endurgreiðsla inneignar

Ef samanlagður innskattur er hærri en samanlagður útskattur á einhverju uppgjörstímabili endurgreiðir ríkissjóður mismuninn. Skilyrði endurgreiðslu er að virðisaukaskattsskýrslur fyrri uppgjörstímabila hafi borist skattstjóra.

Í þessu tilviki á að senda skýrsluna beint til viðkomandi skattstjóra. Telji skattstjóri ekkert athugavert við skýrsluna á endurgreiðsla að fara fram innan fimmtán daga frá lokum skilafrests uppgjörstímabilsins. Sé um að ræða skýrslu vegna skemmra uppgjörstímabils fer endurgreiðsla fram innan fimmtán daga frá því að skýrsla barst skattstjóra, enda sé ekkert athugavert við skýrsluna.

Ógreiddum virðisaukaskatti vegna fyrri uppgjörstímabila og öðrum ógreiddum opinberum gjöldum til ríkissjóðs verður skuldajafnað við endurgreiðsluna.

Vanskil

Áætlun ef skýrslu er ekki skilað

Ávallt skal skila virðisaukaskattsskýrslu til innheimtumanns eða skattstjóra í síðasta lagi á gjalddaga þótt framteljanda beri ekki að greiða neinn virðisaukaskatt. Eins er rétt að skila skýrslu þótt aðili geti ekki greitt skattinn.

Skattstjóri áætlar virðisaukaskatt þeirra aðila sem ekki senda fullnægjandi skýrslu innan tilskilins tíma.

Álag og dráttarvextir

Ef ekki er greitt í síðasta lagi á gjalddaga reiknast álag og dráttarvextir á vangreiddan skatt.

Álagið er 1% af vangreiddri fjárhæð fyrir hvern byrjaðan dag eftir gjalddaga. Það verður þó ekki hærra en 10%. Álag reiknast einnig ef virðisaukaskattsskýrslu hefur ekki verið skilað eða verið ábótavant og virðisaukaskattur því áætlaður. Jafnframt reiknast álag ef í ljós kemur að endurgreiðsla hefur verið of há.

Fella má niður álag ef aðili færir gildar ástæður sér til málsbóta. Skattyfirvöld meta í hverju tilviki hvað telja skuli gildar ástæður.

Sé virðisaukaskattur ekki greiddur innan mánaðar frá gjalddaga skal greiða dráttarvexti af því sem gjaldfallið er. Ef endurgreiðsla hefur verið of há ber einnig að greiða dráttarvexti frá því að endurgreitt var.

Stöðvun atvinnurekstrar

Innheimtumaður getur látið lögreglu stöðva atvinnurekstur þeirra aðila sem ekki gera fullnægjandi skil á skattinum, álagi eða dráttarvöxtum á tilskildum tíma með því m.a. að setja starfsstöðvar, skrifstofur, útsölur, tæki og vörur undir innsigli þar til fullnægjandi skil eru gerð.

Ársuppgjör

Samanburðarskýrsla virðisaukaskatts

Allir sem stunda virðisaukaskattsskylda starfsemi á árinu skulu fylla út samanburðarskýrslu virðisaukaskatts ( RSK 10.25) og senda skattstjóra eða umboðsmanni hans með skattframtali viðkomandi árs. Ekki þarf að skila samanburðarskýrslu ef notast er við skattframtal rekstraraðila (RSK 1.04) við tekjuskattsuppgjör. Þessi undanþága er þó háð því að rekstraraðili sé aðeins með eitt virðisaukaskattsnúmer. Ef fram kemur á samanburðarskýrslu mismunur á innsendum virðisaukaskattsskýrslum annars vegar og bókhaldi og ársreikniningi hins vegar, þá ber gjaldanda að fylla út leiðréttingarskýrslu ( RSK 10.26).

Blönduð starfsemi - sérstakt afstemmingarblað

Sérstakt eyðublað ( RSK 10.27) er til nota fyrir þá sem hafa með höndum blandaða starfsemi og skipta virðisaukaskatti af innkaupum í hlutfalli við veltu. Eyðublaðið er notað til afstemmingar á innskattsfrádrætti ársins. Niðurstöðutölu eyðublaðsins (innskattur fyrir nóv.-des.) skal færa á virðisaukaskattsskýrslu og skila henni á venjulegan hátt. Afstemmingarblaðinu skal skilað til skattstjóra í síðasta lagi með skattframtali viðkomandi árs.

Endurgreiðslur

1. Endurgreiðslur samkvæmt lögum um virðisaukaskatt

Almennt

Í virðisaukaskattslögum er að finna ýmis sérákvæði um sérstakar endurgreiðslur virðisaukaskatts og er fjallað nánar um þær hér á eftir. Með sérstökum endurgreiðslum virðisaukaskatts er átt við aðrar endurgreiðslur skattsins en þær sem skattaðilar geta fengið ef innskattur þeirra er hærri en útskattur á tilteknu tímabili. Ekki er hægt að sækja um sérstakar endurgreiðslur lengra aftur í tímann en sex ár talið frá því að endurgreiðsluréttur stofnaðist.

Íbúðarhúsnæði

Eigendum íbúðarhúsnæðis er endurgreiddur sá virðisaukaskattur sem þeir greiða af vinnu manna á byggingarstað vegna nýbygginga, endurbóta og viðhalds. Af vinnu sem unnin er fyrir 1. mars 2009 er endurgreiddur hluti (60%) af virðisaukaskatti. Gildistími fullrar endurgreiðslu er frá 1. mars 2009 til 1. janúar 2011.

Viðkomandi skattstjóri afgreiðir endurgreiðslubeiðnir þessar. Sjá nánar í reglugerðum nr. 449/1990, 440/2009 og skýringar á bakhliðum eftirtalinna endurgreiðslubeiðna:

RSK 10.16 (Beiðni um endurgreiðslu virðisaukaskatts vegna sölu á verksmiðjuframleiddum íbúðarhúsum).

RSK 10.17 (Beiðni um endurgreiðslu virðisaukaskatts til byggingaraðila vegna vinnu á byggingarstað við nýbyggingu, endurbætur eða viðhald á íbúðarhúsnæði).

RSK 10.18 (Beiðni um endurgreiðslu virðisaukaskatts vegna aðkeyptrar vinnu verktaka á byggingarstað við endurbætur eða viðhald á íbúðarhúsnæði til eigin nota).

RSK 10.19 (Beiðni um endurgreiðslu virðisaukaskatts vegna aðkeyptrar vinnnu verktaka við nýbyggingu á íbúðarhúsnæði til eigin nota).

Opinberir aðilar

Ríki, sveitarfélög og stofnanir þeirra fá endurgreiddan virðisaukaskatt sem þau greiða af tilteknum aðföngum, svo sem sorphreinsun, ræstingu, snjómokstri, björgunar og öryggisgæslu, samræmdri neyðarsímsvörun og sérfræðiþjónustu. Viðkomandi skattstjóri afgreiðir endurgreiðslubeiðnir þessar.

Sjá nánar í III. kafla reglugerðar nr. 248/1990, sbr. eyðublað RSK 10.23.

Sveitarfélög , stofnanir og félög sem alfarið eru í eigu sveitarfélaga eiga rétt á endurgreiðslu virðisaukaskatts af vinnu mannan við nýbyggingu, endurbótu og viðhaldi af húsnæði sem eingögnu er í eigu þeirra, enda sé húsnæðið skráð hjá Fasteignaskrá Íslands. Með húsnæði í þessu sambandi er átt við hús eða hluta húss, sem ætlað er til nota í atvinnustarfsemi, geymslu eða annarra afnota og eru varanlega skeytt við land, t.d. skrifstofuhúsnæði, íþróttahús, áhaldahús og vörugeymslu. Gildistími þessarar endurgreiðslu er frá 1. mars 2009 til 1. janúar 2011.

Sjá nánar í reglugerð nr. 440/2009.

RSK 10.14 Beiðni um endurgreiðslu virðisaukaskatts vegna aðkeyptrar vinnu við nýbyggingu á húsnæði í eigu sveitarfélaga.

RSK 10.15 Beiðni um endurgreiðslu virðisaukaskatts vegna aðkeyptrar vinnu við endurbætur og viðhald á húsnæði í eigu sveitarfélaga.

Orkuveitur

Hluti virðisaukaskatts af sölu á heitu vatni og rafmagni til hitunar húsa og laugarvatns er endurgreiddur viðkomandi orkuveitu. Viðkomandi skattstjóri afgreiðir endurgreiðslubeiðnir þessar.

Sjá nánar í reglugerð nr. 484/1992, sbr. eyðublað RSK 10.34.

Erlend fyrirtæki

Erlend fyrirtæki geta fengið endurgreiddan þann virðisaukaskatt sem þau hafa greitt hér á landi vegna kaupa á vörum og þjónustu til atvinnustarfsemi sinnar. Helstu skilyrði fyrir endurgreiðslu eru að (a) virðisaukaskattur varði atvinnustarfsemi sem aðili rekur erlendis, (b) að starfsemi hins erlenda fyrirtækis væri skráningarskyld samkvæmt lögum um virðisaukaskatt ef hún væri rekin hér á landi og (c) að um sé að ræða virðisaukaskatt sem skráður aðili hér á landi gæti talið til innskatts eftir ákvæðum laga um virðisaukaskatt. Skattstjórinn í Reykjavík afgreiðir endugreiðslubeiðnir þessar.

Sjá nánar í reglugerð nr. 288/1995, sbr. eyðublöð RSK 10.29 (umsókn) og RSK 10.36 (umboð).

Erlendis búsettir

Aðilar búsettir erlendis geta fengið endurgreiddan hluta virðisaukaskatts af varningi sem þeir festa kaup á hér á landi ef þeir hafa hann með sér af landi brott innan þriggja mánaða frá því að kaup gerðust og framvísa honum ásamt tilskildum endurgreiðslugögnum hjá endurgreiðslufyrirtæki eða eftir atvikum tollyfirvöldum við brottför, enda nemi kaupverð vörunnar með virðisaukaskatti minnst 4.000 kr. Aðilar, sem til þess hafa hlotið leyfi fjármálaráðuneytis, annast endurgreiðslur þessar, en viðkomandi skattstjóri annast svo uppgjör við endurgreiðsluaðilann.

Sjá nánar í reglugerð nr. 294/1997.

Aðrar endurgreiðslur

Fleiri sérstakar endurgreiðslutegundir eru til, en yfirleitt eru þær afgreiddar af öðrum en skattyfirvöldum og þess vegna ekki fjallað um þær hér. Sem dæmi má nefna endurgreiðslur til sendimanna erlendra ríkja.

2. Endurgreiðslur til Norræna fjárfestingabankans

Norræni fjárfestingabankinn getur fengið endurgreiddan þann virðisaukaskatt sem hann hefur greitt hér á landi vegna kaupa á nauðsynlegri vöru eða þjónustu vegna opinberrar starfsemi bankans.

Sjá nánar reglur nr. 165/2001, sbr. eyðublað RSK 10.61

Heimanot búsafurða

Upplýsingar vegna VSK-skýrslna bænda fyrir árið 2007

Skattverð til virðisaukaskatts vegna heimanota búsafurða, s.s. búfjárafurða, garðávaxta, gróðurhúsaafurða og hlunnindaafraksturs, er almennt gangverð, þ.e. almennt verð vörunnar í samskonar viðskiptum við óskylda aðila. Þó skal ekki leggja útskatt á búsafurðir sem í virðisaukaskattsskyldri starfsemi eru notaðar sem búfjárfóður. Ef útsöluverð frá framleiðanda er hærra en útsöluverð til neytenda vegna niðurgreiðslna á afurðaverði má miða skattverð við verð til neytenda.

Heimilt er í stað almenns gangverðs að miða skattverð við verð samkvæmt skattmati fjármálaráðherra. Vegna úttektar á árinu 2009, þ.e. á tímabilunum janúar-júní og júlí-desember, má nota skattmat fyrir tekjuárið 2009 sbr. reglur frá fjármálaráðherra nr. 1162/2008, sem birtar voru í Stjórnartíðindum 22. desember 2008. Matið er sem hér segir:

Úr skattmati fjármálaráðherra vegna tekna af landbúnaði árið 2009 (Framtalsárið 2010)

Teknamat af landbúnaði

Búsafurðir til heimanota og önnur endurgjaldslaus afhending þeirra til eigenda, starfsmanna og skylduliðs þeirra skal telja til rekstrartekna á rekstrarreikningi landbúnaðarskýrslu. Tekur skattmatið m.a. til búfjárafurða, jarðargróða, afraksturs af hvers konar hlunnindum, afurða gróðurstöðva, fuglabúa o.s.frv. og sjávarafla og afraksturs eldisstöðva. Séu afurðir, sem teknar eru eða afhentar til heimanota, ekki tilgreindar hér á eftir skal meta þær á sama verði og fyrir þær fæst við sölu til óskylds aðila. Séu afurðir, sem falla undir reglur þessar, afhentar á lægra verði en í skattmatinu greinir skal mismunur á því verði og matsverðinu talinn til rekstrartekna hjá búinu.