Tilkynningarskyldir aðilar sem heyra undir eftirlit ríkisskattstjóra

Ríkisskattstjóri hefur eftirlit með aðilum sem falla undir l.-s.-liði 1. mgr. 2. gr. laga um aðgerðir gegn peningaþvætti og fjármögnun hryðjuverka nr. 140/2018 (hér eftir pþl.)

Þeir aðilar eru eftirfarandi:*

  • Endurskoðunarfyrirtæki, endurskoðendur, skattráðgjafar og aðilar sem færa bókhald eða sinna bókhaldsþjónustu fyrir þriðja aðila gegn endurgjaldi.
  • Lögmannsstofur, lögmenn og aðrir sérfræðingar í eftirfarandi tilvikum:

  1. þegar þeir sjá um eða koma fram fyrir hönd umbjóðanda síns í hvers kyns fjármála- eða fasteignaviðskiptum,
  2. þegar þeir aðstoða við skipulagningu eða framkvæmd viðskipta fyrir umbjóðanda sinn hvað varðar kaup og sölu fasteigna eða fyrirtækja,
  3. þegar þeir sjá um umsýslu peninga, verðbréfa eða annarra eigna umbjóðanda síns,
  4. þegar þeir opna eða hafa umsjón með banka-, spari- eða verðbréfareikningum,
  5. þegar þeir koma að öflun, skipulagningu eða umsjón með framlögum til að stofna, reka eða stýra fyrirtækjum,
  6. þegar þeir aðstoða við stofnun, rekstur eða stjórnun fyrirtækja, fjárvörslusjóða eða annarra sambærilegra aðila.

  • Fasteignasölur og fasteigna-, fyrirtækja- og skipasalar.
  • Leigumiðlarar þegar mánaðarlegar leigugreiðslur nema 10.000 evrum eða meira.*
  • Listmunasalar eða listmunamiðlarar, þar á meðal listmunagallerí og uppboðshús, þegar um er að ræða viðskipti að fjárhæð 10.000 evrur eða meira.**
  • Aðilar sem í atvinnuskyni eiga viðskipti sem greitt er fyrir með reiðufé að fjárhæð 10.000 evrur eða meira.*
  • Aðilar sem hafa hlotið starfsleyfi á grundvelli laga um happdrætti eða til reksturs fjársafnana og happdrætta á grundvelli sérlaga.

* Aðilar á sviði fjárvörslu og fyrirtækjaþjónustu, sbr. skilgreiningu í 3. gr falla einnig undir gildissvið laganna.
**Miðað við opinbert viðmiðunargengi eins og það er skráð hverju sinni.


Endurskoðendum, skattráðgjöfum, aðilum sem færa bókhald eða sinna bókhaldsþjónustu fyrir þriðja aðila gegn endurgjaldi og lögmönnum er óheimilt að taka þátt í eða stuðla að viðskiptum sem ætlað er að dylja raunverulegt eignarhalda lögaðila. Með raunverulega eignarhaldi er vísað til skilgreiningar 13. tl. 1. mgr. 3. gr. þpl.

Skyldur tilkynningarskyldra aðila

Áhættumat

Samkvæmt 5. gr. pþl. skulu tilkynningarskyldir aðilar framkvæma áhættumat á rekstri sínum og viðskiptum. Matið skal innihalda skriflega greiningu og mat á hættu á peningaþvætti og fjármögnun hryðjuverka og skal m.a. taka mið af áhættuþáttum sem tengjast viðskiptamönnum, viðskiptalöndum eða -svæðum, vörum, þjónustu, viðskiptum, tækni og dreifileiðum. Við gerð áhættumats ber tilkynningarskyldum aðilum að hafa áhættumat embættis ríkislögreglustjóra (hér eftir RLS) til hliðsjónar, sbr. 4. gr. pþl. Áhættumat tilkynningarskyldra aðila skal taka mið af stærð, eðli og umfangi starfsemi þeirra og margbreytileika starfseminnar. Tilkynningarskyldur aðili skal jafnframt styðjast við reglugerð ráðherra um framkvæmd áhættumats, sem nálgast má hér.

Tilkynningarskylda

Samkvæmt 21. gr. pþl. skulu tilkynningarskyldir aðilar, starfsmenn þeirra og stjórnendur tilkynna skrifstofu fjármálagreininga lögreglu tímanlega um grunsamleg viðskipti og fjármuni sem grunur leikur á að rekja megi til refsiverðrar háttsemi. Tilkynningarskyldum aðilum er enn fremur skylt að gera skriflegar skýrslur um öll grunsamleg og óvenjuleg viðskipti sem eiga sér stað í starfsemi þeirra. Um varðveislu slíkra gagna fer skv. 28. gr. pþl.

Leiðbeiningar til tilkynningarskyldra aðila

Váþættir í starfsemi endurskoðenda

Váþættir í starfsemi fasteignasala

Váþættir í starfsemi lögmanna

Váþættir í starfsemi þar sem mikið er um reiðufjárnotkun

Váþættir varðandi veðmál og spilakassa

Áreiðanleikakönnun

Tilkynningarskyldum aðilum er skylt að framkvæma áreiðanleikakönnun á viðskiptamönnum sínum.

Með áreiðanleikakönnun á viðskiptamönnum er átt við að tilkynningarskyldir aðilar skulu afla viðeigandi upplýsinga og gagna sem gerir þeim kleift að kanna hvaða áhætta á peningaþvætti og fjármögnun hryðjuverka hver viðskiptamaður ber með sér.

Í 8. gr. pþl. eru tiltekin þau tilvik sem krefjast þess, að lágmarki, að áreiðanleikakönnun sé framkvæmd. Þau eru:

  1. við upphaf viðvarandi samningssambands,
  2. vegna einstakra viðskipta að fjárhæð 15.000 evrur eða meira miðað við opinbert viðmiðunargengi eins og það er skráð hverju sinni, hvort sem viðskiptin fara fram í einni færslu eða fleiri sem virðast tengjast hver annarri,
  3. við millifærslu fjármuna, sbr. 10. tl. 3. gr., þegar um einstök viðskipti er að ræða, hvort sem um er að ræða færslu fjármuna innan lands eða yfir landamæli, að fjárhæð 1.000 evrur erða meira miðað við opinbert viðmiðunargengi eins og það er skráð hverju sinni,
  4. við viðskipti með vöru eða þjónustu sem greitt er fyrir með reiðufé, hvort sem viðskiptin fara fram í einni greiðslu eða fleiri sem virðast tengjast hver annarri, að fjárhæð 10.000 evrur eða meira miðað við opinbert viðmiðunargengi eins og það er skráð hverju sinni,
  5. við útgreiðslu vinninga hjá tilkynningarskyldum aðilum skv. [t-lið] 1) 1. mgr. 2. gr. að fjárhæð 2.000 evrur eða meira miðað við opinbert viðmiðunargengi eins og það er skráð hverju sinni, hvort sem greiðslurnar fara fram í einni færslu eða fleiri sem virðast tengjast hver annarri,
  6. þegar grunur leikur á um peningaþvætti eða fjármögnun hryðjuverka, án tillits til hvers konar undanþága eða takmarkana,
  7. þegar vafi leikur á því að fyrirliggjandi upplýsingar um viðskiptamann eða raunverulegan eiganda séu réttar eða nægilega áreiðanlegar.

Í 10. gr. pþl. er kveðið á um hvernig áreiðanleikakönnun skuli framkvæmd. Ákvæðið er útfært nánar í reglugerð nr. 745/2019 um áreiðanleikakönnun vegna aðgerða gegn peningaþvætti og fjármögnun hryðjuverka.

Áreiðanleikakönnun felst annars vegar í því að tilkynningarskyldur aðili afli viðeigandi upplýsinga um viðskiptamenn og viðskiptasambönd og hins vegar að þær upplýsingar sem aflað er séu sannreyndar með fullnægjandi hætti.

Tilkynningarskyldir aðilar skulu framkvæma áreiðanleikakönnun á viðskiptamönnum sínum áður en stofnað er til viðvarandi viðskiptasambands eða áður en einsskiptis viðskipti, sem nema tilgreindum fjárhæðarmörkum, eru framkvæmd.

Eftir að áreiðanleikakönnun hefur verið framkvæmd skal tilkynningarskyldur aðili viðhafa reglubundið eftirlit með viðskiptasambandinu og uppfæra upplýsingar verði breytingar á högum viðskiptamanns.

Tilkynningarskyldum aðilum er óheimilt að stunda viðskipti við aðila sem ekki hefur verið framkvæmd áreiðanleikakönnun á, sem ekki falla undir undantekningarreglu einsskiptis viðskipta. Í því samhengi skiptir ekki máli hvort stofnað var til viðskiptasambandsins fyrir eða eftir gildistöku peningaþvættislaganna. Neiti viðskiptavinur, eða af annarri ástæðu er ógerlegt að framkvæma áreiðanleikakönnun, skal ljúka viðskiptasambandi við hlutaðeigandi viðskiptamann og tilkynna til skrifstofu fjármálagreinina lögreglu.

Tilkynningarskyldum aðilum er heimilt að ganga langra en lögin kveða á um við framkvæmd áreiðanleikakönnunar, m.a. með tilliti til fjárhæðarmarka.

Í 13. gr. pþl. eru tilgreind þau tilvik þegar tilkynningarskyldum aðilum er skylt að framkvæma aukna áreiðanleikakönnun. Með aukinni áreiðanleikakönnun er átt við þau tilvik þar sem ber að afla frekari gagna en við hefðbundna áreiðanleikakönnun. Beita skal aukinni áreiðanleikakönnun þegar um er að ræða:

  1. viðskipti við aðila sem tengist áhættusömu eða ósamvinnuþýð ríki*,
  2. viðskipti við einstaklinga í áhættuhópi vegna stjórnmálalegra tengsla,
  3. þegar áhættumat skv. 4. eða 5. gr. pþl. gefur til kynna mikla áhættu.

Aukin áreiðanleikakönnun felur í sér að afla skal aukinna upplýsinga um viðskiptamenn með tilliti til uppruna fjármagns og auðs, kanna tilgang viðskipta, fylgjast með hvort tilgangur viðskipta sé í samræmi við fyrirhuguð viðskipti eða þegar framkvæmd viðskipti. Afla skal samþykkis yfirstjórnar áður en stofnað er til viðskipta eða viðskiptasambands við aðila frá áhættusömu ríki eða aðila í áhættuhópi vegna stjórnmálalegra tengsla, eða áður viðskiptasambandi við slíka aðila er haldið áfram. Varðandi gerð áreiðanleikakönnunar er vísað til fyrrnefndrar reglugerðar nr. 745/2019 um áreiðanleikakönnun vegna aðgerða gegn peningaþvætti og fjármögnun hryðjuverka.

Ábyrgðarmaður og þjálfun starfsmanna

Samkvæmt 34. gr. pþl. er tilkynningarskyldum aðilum skylt að tilnefna einn úr hópi stjórnenda sem sérstakan ábyrgðarmann sem að jafnaði annast tilkynningar í samræmi við 21. gr. pþl. og hefur skilyrðislausan aðgang að áreiðanleikakönnun viðskiptamanna, viðskiptum eða beiðnum um viðskipti ásamt öllum þeim gögnum sem skipt geta máli vegna tilkynninga. Tilkynna skal skrifstofu fjármálagreiningar lögreglu um tilnefningu ábyrgðarmanns. Ábyrgðarmaður skal sjá til þess að innleiddar séu stefnur, reglur og verkferlar sem stuðli að samræmdum starfsaðferðum og góðri framkvæmd laganna í starfsemi tilkynningarskyldra aðila.

Tilkynningarskyldum aðilum ber að fullnægja fræðsluskyldu gagnvart starfsmönnum sínum, sbr. 33. gr. pþl. Þjálfun starfsmanna skal innihalda leiðbeiningar um hvernig áreiðanleikakönnun skal framkvæmd, tilkynningarskyldu starfsmanna og að starfsmenn séu vel upplýstir um hvað felst í og hverjar birtingarmyndir peningaþvættis og fjármögnunar hryðjuverka eru. Fræðsla þessi skal fara fram við upphaf starfs og síðan með reglubundnum hætti. Fræðslan skal taka mið af stærð, eðli og umfangi starfsemi hins tilkynningarskylda aðila.

Tilkynningarskyldum aðilum ber að setja sér reglur um athugun á bakgrunni umsóknaraðila um ný störf. Þá skulu tilkynningarskyldir aðilar setja sér reglur um í hvaða tilvikum skuli krafist sakavottorðs og staðfestingu á ferli og fyrri störfum umsækjenda.

Skráningarskylda

Eftirtaldir aðilar eru skráningarskyldir hjá RSK, sbr. 36. gr. pþl.:

  1. Aðilar á sviði fjárvörslu og fyrirtækjaþjónustu
  2. Aðilar sem færa bókhald eða sinna bókhaldsþjónustu fyrir þriðja aðila
  3. Skattaráðgjafar
  4. Aðilar sem selja eðalmálma og –steina.
  5. Listmunasalar og –miðlarar, þar á meðal listmunagallerí og uppboðshús

Væntingar eftirlitsaðila til tilkynningarskyldra aðila

Ríkisskattstjóri viðhefur áhættumiðað eftirlit með aðilum sem falla undir l. – s. lið 1. mgr. 2. gr. pþl. Við framkvæmd eftirlits kallar ríkisskattstjóri ýmist eftir gögnum og/eða framkvæmir vettvangsathugun á starfsstöð tilkynningarskylda aðilans.

Við framkvæmd eftirlits kannar ríkisskattstjóri hvort áhættumat og viðeigandi ferlar og stýringar eru til staðar hjá eftirlitsskylda aðilanum og hvort starfað sé samkvæmt þeim. Þá kannar ríkisskattstjóri hvort áreiðanleikakannanir viðskiptamanna séu framkvæmdar með fullnægjandi hætti, m.t.t. gagnaöflunar og varðveislu gagna. Framkvæmd er athugun á fræðslu og þjálfun starfsmanna, störfum ábyrgðarmanns og hvort innri reglur og verkferlar séu fullnægjandi.

Samhliða framangreindu framkvæmir ríkisskattstjóri athugun á hlýtni tilkynningaskylda aðilans við lög um frystingu fjármuna nr. 64/2019.

Traustir stjórnarhættir

  • Yfirsýn og þátttaka af hálfu stjórnar og framkvæmdarstjórnar vegna stefnu, stýringa og verkferla
  • Sjálfstæð og skilvirk regluvarsla og innri endurskoðun
  • Skilvirkt ferli fyrir tilkynningar

Öflug áhættuvitund

  • Skýr ábyrgð á áhættu tengdri peningaþvætti og fjármögnun hryðjuverka, þ.á.m. af hálfu starfsmanna í framlínu
  • Fullnægjandi leiðbeiningar til að takast á við sértæka áhættu vegna peningaþvættis og fjármögnunar hryðjuverka.

Árangursrík framkvæmd

  • Reglubundnar athuganir; sjálfstæð staðfesting á uppruna fjármagns og uppruna auðs viðskiptavina sem fela í sér mikla áhættu
  • Viðvarandi áhættumiðað eftirlit til samræmis við þá áhættu sem viðskiptavinur hefur í för með sér
  • Öflugir ferlar til að stýra áhættuþáttum

Fræðsluefni frá stýrihópi um varnir gegn peningaþvætti o.fl.

Almannaheillafélög - góðir starfshætti

Áhættumat

Áreiðanleikakönnun  

Áhættusöm ríki  

Ábyrgðarmaður  

Þjálfun starfsmanna  

Alþjóðlegar þvingunaraðgerðir

Ítarefni

Skammstafanir

Lög um aðgerðir gegn peningaþvætti og fjármögnun hryðjuverka nr. 140/2018 (pþl.)
Financial action task force (FATF)
Tilkynningarskyldir aðilar (TA)
Skrifstofa fjármálagreiningar lögreglu (SFL)
Ríkisskattstjóri (RSK)
Fjármálaeftirlitið (FME)
Ríkislögreglustjóri (RLS)

Fræðsluefni fyrir tilkynningarskylda aðila

l. liður 1. mgr. 2. gr. pþl. Endurskoðendur, skattaráðgjafar og aðilar sem færa bókhald eða sinna bókhaldsþjónustu.

m. liður 1. mgr. 2. gr. pþl. Lögmenn, í vissum tilvikum. http://www.fatf-gafi.org/media/fatf/documents/reports/ML%20and%20TF%20vulnerabilities%20legal%20professionals.pdf

http://www.fatf-gafi.org/media/fatf/documents/reports/RBA%20Legal%20professions.pdf

https://www.lawsociety.org.uk/support-services/documents/iba-aml-typologies-report/

https://www.anti-moneylaundering.org

n. og o. liðir 1. mgr. 2. gr. pþl. Fasteigna- fyrirtækja- og skipasalar og jafnframt leigumiðlarar

http://www.fatf-gafi.org/media/fatf/documents/reports/ML%20and%20TF%20through%20the%20Real%20Estate%20Sector.pdf

p. liður 1. mgr. 2. gr. pþl. Listmunasalar, listmunamiðlarar, gallerí og uppboðshús

q. liður 1. mgr. 2. gr. pþl. Aðilar á sviði fjárvörslu og fyrirtækjaþjónustu

r. liður 1. mgr. 2. gr. pþl. Einstaklingar og lögaðilar sem í atvinnuskyni eiga viðskipti í reiðufé yfir 10.000 evrur.

Eðalmálmar: http://www.fatf-gafi.org/media/fatf/documents/reports/ML-TF-risks-vulnerabilities-associated-with-gold.pdf

Eðalsteinar: http://www.fatf-gafi.org/media/fatf/documents/reports/ML-TF-through-trade-in-diamonds.pdf

s. liður 1. mgr. 2. gr. pþl. Happdrætti og fjársafnanir

http://www.fatf-gafi.org/media/fatf/documents/reports/Vulnerabilities%20of%20Casinos%20and%20Gaming%20Sector.pdf

Fyrirlestur starfsmanna RSK um peningaþvætti 28. maí 2019 (Opnast á youtube.com

Almennt efni um peningaþvætti

Lög 140/2018 um aðgerðir gegn peningaþvætti og fjármögnun hryðjuverka

Tilmæli FATF - International standards on combating money laundering and the financing of terrorism & proliferation

Skýrsla FATF - Money laundering/terrorist financing risks and vulnerabilities associated with gold

Skýrsla ríkislögreglustjóra um áhættumat vegna peningaþvættis og fjármögnunar hryðjuverka

Til baka

Þessi síða notar vefkökur. Lesa meira Loka kökum